Wchodzący na rynek pracy muszą się odnaleźć w świecie AI. Odwaga i krytyczne myślenie wśród kompetencji przyszłości

Myślenie analityczne, elastyczność i odporność na zmiany, kreatywność, a także ciekawość i uczenie się przez całe życie – to niektóre z kompetencji przyszłości, które według raportu World Economic Forum „Future of Jobs 2025” do 2030 roku nabiorą większego znaczenia. – To, co wydaje się dziś najistotniejsze, to kompetencja polegająca na odwadze do zmieniania świata i ciekawość wobec niego – uważa Leszek Skiba, prezes Instytutu Sobieskiego.

– Kompetencje przyszłości to jest dzisiaj temat najważniejszych dyskusji, ponieważ młodzi ludzie bardzo często obawiają się sztucznej inteligencji, uznając, że jest to zagrożenie dla nich i ich kariery, że nie ma dla nich miejsca na tej scenie pracy. Myślę, że to jest błędne. Pojawiają się głosy, że sztuczna inteligencja jest czymś, co radykalnie zmieni świat i rzeczywiście tak jest – mówi agencji Newseria Leszek Skiba. – Zwłaszcza standardowe aktywności zawodowe: księgowa, prawnik, ale też analityk danych to obszary, gdzie sztuczna inteligencja wygrywa, ale zawsze potrzebny jest człowiek, który musi ją nadzorować.

Jak przewiduje World Economic Forum, globalne zmiany w obszarach technologii, gospodarki, demografii i transformacji ekologicznej doprowadzą do powstania 170 mln nowych miejsc pracy do 2030 roku, ale jednocześnie 92 mln już istniejących zostanie zlikwidowanych. Pracownicy mogą się spodziewać, że 39 proc. posiadanych przez nich umiejętności podlegnie przekształceniu lub stanie się nieaktualne.

– Sztuczna inteligencja potrzebuje nie tylko litu i jonu czy megawatów, ale także ludzi, którzy będą potrafili tworzyć najnowsze rozwiązania. To są dzisiaj kompetencje przyszłości, których bardzo potrzebujemy – mówi Jadwiga Emilewicz, wiceprezeska Instytutu Sobieskiego.

Z ogólnopolskiego badania Personnel Service wynika, że 26 proc. pracujących Polaków uważa, że największym zagrożeniem dla miejsc pracy w Polsce w ciągu najbliższych pięciu lat będzie rozwój sztucznej inteligencji i automatyzacji. Jednocześnie 17 proc. odczuwa bezpośrednią obawę o swoje stanowisko.

– Jesteśmy na potężnym zakręcie w rozwoju cywilizacji. Toczymy wojny nie tylko fizyczne, takie jak Rosja z Ukrainą, ale także technologiczne, o algorytmy, energetykę, ale także o talenty. Rzeczywistość bardzo przyspieszyła i przewidzenie tego, jakie kompetencje będą potrzebne jutro, jest niezwykle trudne. Powinniśmy przekazać młodym ludziom, że rzeczywistość jest niepewna i to, czego mogą się nauczyć na uniwersytecie, to przede wszystkim zdolność krytycznego myślenia. Być może to jest ostatnie pokolenie, które je kształci samodzielnie, bez algorytmów – uważa wiceprezeska Instytutu Sobieskiego.

Z raportu WEF wynika, że do 2030 roku najszybszy wzrost zapotrzebowania dotyczyć będzie kompetencji technologicznych takich jak sztuczna inteligencja (AI), analiza zbiorów danych (big data), sieci czy cyberbezpieczeństwo. Kluczowe znaczenie nadal będą miały umiejętności typowo ludzkie, w tym myślenie analityczne, zdolności poznawcze, odporność psychiczna, przywództwo oraz umiejętność współpracy. Wiele rozwijających się zawodów będzie wymagało połączenia obu zestawów kompetencji.

Jak wynika z raportu firmy Microsoft „Work Trend Index 2026”, ankietowani użytkownicy sztucznej inteligencji przyznali, że wśród najważniejszych kompetencji ludzkich w świecie, w którym AI przejmuje coraz więcej zadań, są kontrola jakości wyników (50 proc.) oraz myślenie krytyczne, czyli obiektywna analiza informacji i podejmowanie uzasadnionych decyzji (46 proc.).

– Być może to czas powrotu do tradycyjnego myślenia o uniwersytecie jako platońskiej akademii, czyli miejscu, gdzie uczymy się pewnych kompetencji, rozumienia świata, czytania tekstów, czasami tekstów filozoficznych, bo być może tam są odpowiedzi na frapujące nas dzisiaj pytania. Powinniśmy powrócić do uniwersytetu, który uczy uniwersalnie, a nie zawodu. Ktoś, kto umie myśleć, będzie się potrafił nauczyć zawodu bardzo szybko – mówi Jadwiga Emilewicz.

– Młodzi ludzie w większym stopniu potrzebują inspiracji i wezwania do działania. Nie tylko potrzebują, aby wyjaśniać im świat – jak na uczelni, ale też przemówić do nich poprzez przykład bardzo ciekawych gości, że warto być odważniejszym i podjąć działanie, aby zmienić świat, który widzą dookoła – podkreśla Leszek Skiba.

Taki cel przyświecał inicjatywie Young Sobieski zorganizowanej w ramach Forum Idee dla Polski, które odbyło się 19 października w Warszawie. Był to kierowany do młodych cykl spotkań i warsztatów z inspirującymi gośćmi: liderami biznesu, nauki i administracji publicznej. Jak podkreślają inicjatorzy, zbyt często debata publiczna w Polsce zamyka się w hermetycznych gronach decydentów i eksperckich autorytetów, więc młode pokolenie musi się stać jej aktywnym uczestnikiem oraz współtwórcą nowych rozwiązań. Uczestnicy Young Sobieski mogli projektować rozwiązania dla najważniejszych wyzwań w kraju, m.in. w obszarze ochrony zdrowia, demografii, AI czy obronności.

– Młodzi ludzie szukają konkretnych postaci, które mogą być dla nich przewodnikami po świecie dorosłych. Ciągle słyszą o ryzykach związanych z przyszłością i myślę, że to jest wielka okazja, żeby zobaczyć kogoś, kto może zarazić ich pasją, odwagą, ciekawością i tymi cechami, które są dzisiaj szczególnie ważne – wskazuje prezes Instytutu Sobieskiego. – Młodzi ludzie czasem popadają w apatię wynikającą z negatywnych, katastroficznych wizji przyszłości. My chcemy im pokazać, że przyszłość jest wezwaniem do działania. Na pewno podczas kolejnego forum ponowimy tę inicjatywę, ale w trakcie roku będziemy zapraszać młodych na ciekawe spotkania i warsztaty.